Overtuigingsvol overtuigingsvrij

Verschillende perspectieven geven een verschillend beeld van ‘de waarheid’

Comparitie versus discussie

Afgelopen maandag mocht ik mijn gedachten weer scherpen tijdens een comparitie bijeenkomst van mijn loge van de vrijmetselarij. Tijdens een dergelijke bijeenkomst wisselen we van gedachten over een bepaald onderwerp, zonder dat we in discussie gaan.

Hét verschil tussen ‘van gedachten wisselen’ en ‘in discussie gaan’ is dat je elkaar in het eerste geval niet probeert te overtuigen van je gelijk en in het tweede geval wel. Een comparitie geeft weldadig ruimte voor het  in respect uitwisselen van ideeën over een bepaald onderwerp.

Perspectieven op leven en sterven

Maandag wisselden we van gedachten over ritueel werk rondom het sterven. Tijdens de bijeenkomst dwaalden we af naar ideeën over wat er tijdens het stervensproces gebeurt. Een aantal gesprekspartners bleken hier een helder beeld over te hebben. En over wat ons te doen staat tijdens ons leven. Ik luisterde met grote interesse naar hun denkbeelden, die zij door tientallen jaren van studie op allerlei gebied hebben vergaard. Ik hoorde het aan als opties, als mogelijkheden die ik nooit zelf had kunnen bedenken en die daardoor nieuwe perspectieven bieden op het leven en de daarbij behorende dood.

Perspectieven leiden tot ‘niet-weten’

En nieuwe perspectieven vergaren op het leven helpt mij in mijn persoonlijke en spirituele ontwikkeling. Nieuwe wijzen van naar de wereld kijken laten me namelijk telkens weer de relativiteit van mijn eigen denkbeelden inzien. Het dwingt me mijn eigen gedachten en theorieën te bevragen. Het helpt me om steeds weer in te zien dat mijn ideeën slechts voortkomen uit de situatie waarin ik me bevind.

Geboren en getogen in een specifieke cultuur, in aanraking gekomen met specifieke opleidingen en werk en in contact met specifieke mensen in mijn leven. Mijn gedachten lijken mij niets anders dan het product van het op mijn eigen wijze combineren van alles wat ik tot me neem en ervaar. En hoewel ik hierdoor gevormd wordt en een unieke plek in de wereld inneem, tracht ik bewust te blijven dat mijn gedachten en tijdelijke overtuigingen geen absolute waarheid bevatten. Dat een ander tot een andere ‘mix van ingrediënten’ kan komen en daarmee tot een andere waarheid probeer ik niet te vergeten. Dit bewustzijn geeft me de ruimte om flexibel in het leven te blijven staan, mijn eigen denkbeelden niet al te serieus te nemen en in harmonie met andersdenkenden te kunnen leven. En om het mysterie van het leven – de ultieme waarheid – van alle kanten te blijven onderzoeken, zonder het ooit te hoeven begrijpen.

Allergisch voor overtuigingen

Maar ik heb hier wat te leren. Want afgelopen maandag – terwijl mij interessante perspectieven op het leven werden geboden – voelde ik weer wat ik wel vaker voel als ik het idee krijg dat iemand sterk overtuigd lijkt te zijn van de waarheid van de eigen denkbeelden. En wat ik dan voel, kan ik het beste omschrijven als een allergische reactie.

‘Iets moet zo zijn, want…’

Het kan bijvoorbeeld zijn dat iemand zegt dat het wetenschappelijk is aangetoond en ‘iets dus zo moet zijn’. Of dat de oude wijsheidstradities het al 10.000 jaar zo beschrijven en dat ‘iets dus zo moet zijn’. Of dat wijze en begaafde mensen het zo hebben ervaren en dat ‘iets dus zo moet zijn’. Het argument maakt me eigenlijk niets uit, het feit dat iemand tot de conclusie komt dat ‘iets dus zo moet zijn’, roept bij mij weerstand op. En weerstand is altijd interessant, want daar valt wat te leren. Dit zo schrijvend kom ik tot de conclusie dat ik zelden tot de conclusie kom dat ‘iets dus zo moet zijn’. Meestal kom ik niet veel verder dan dat ‘iets dus een mogelijkheid is’ of ‘een interessant perspectief op het leven biedt’.

Het verblijven in een staat van ‘niet-weten’ is blijkbaar essentieel voor mij. En het aanbod van een groot scala aan verschillende denkbeelden brengt me niet tot een persoonlijke overtuiging, maar houdt me juist op het pad van de onwetende. Zie hier het belang voor mij van het wisselen van gedachten met wie dan ook.

Waarom geen recht op overtuigingen?

Maar waarom reageer ik dan zo allergisch op hen die besloten hebben wél te weten? Of die antwoorden op levensvragen zoeken in buiten hen zelf gelegen bronnen omdat die betrouwbaar worden geacht? Uiteraard heeft een ieder recht op zijn eigen overtuigingen. Wie ben ik om te zeggen dat iemand dat recht niet zou hebben? Telkens ervaar ik echter weer diep in mij dat ik een overtuiging heb dat iemand geen overtuiging mag hebben. Best hypocriet. En een hardnekkig trekje. Zodra iemand een sterke overtuiging verkondigt, gaan mijn nekharen een beetje overeind. Waarom?

Behoefte aan harmonie?

In eerste instantie dacht ik dat het mijn behoefte aan harmonie is, die me hier in de weg stond. Mijn vermoeden is namelijk dat het samenzijn van mensen over het algemeen harmonieuzer is als er geen sterke overtuigingen aanwezig zijn. Als een ieder verblijft in een ruimte van ‘niet-weten’ dan is het een vreedzaam samen zijn. Als er ‘weters’ in de kamer zijn, dan opent zich een arsenaal aan mogelijkheden om de harmonie te verstoren. Tegenover elkaar staan, elkaar proberen te overtuigen, onbegrepen voelen, alleen voelen, niet erkend voelen, et cetera.

En ik doe daar aan mee! Want als iemand een denkbeeld met volle overtuiging inbrengt, dan heb ik de neiging om daar andere denkbeelden tegenover te zetten. Niet als een zekerheid, maar als een mogelijke andere optie, waarvan ik niet weet of ze waar zijn. Ik ervaar de behoefte om de open ruimte rondom een thema te ‘verdedigen’. Ik kan het blijkbaar slecht verdragen als er stellingen op tafel liggen over ‘hoe iets is’ en wil dat weer terugbrengen in een staat van ‘hoe het mogelijk zou kunnen zijn’. Maar uiteraard brengt mijn opstelling in een dergelijke discussie een verdere verdeeldheid tot stand: mensen voelen zich in de verdediging gedrukt en neigen naar sterkere stellingname. Ik begrijp hen immers niet, laat hen alleen staan, zit fout, erken hen niet, et cetera. En zo versterk ik het (subtiele) lijden in de mens door de verdeeldheid te vergroten.

Zelfveroordeling!

‘Behoefte aan harmonie’ was dus mijn reactie in eerste instantie op de vraag waarom mijn nekharen rijzen zodra iemand een sterke overtuiging verkondigd. Het klinkt als een plausibel verhaal, maar als ik kritisch kijk naar wat ik doe, geloof ik mezelf niet helemaal.

Eigenlijk verdedig ik mijn gewenste staat van niet-weten naar mensen om me heen. Ik probeer hen ervan te overtuigen dat zij geen overtuigingen zouden moeten hebben. En de behoefte aan verdedigen op een manier die aansluit bij de omgeving, ontstaat over het algemeen als je zelf niet helemaal overtuigd bent dat het goed is zoals je bent. Blijkbaar ben ik er zelf nog niet helemaal van overtuigd dat ik overtuigingsvrij en ‘onwetend’ mag zijn in een wereld gevuld met overtuigingen! En ik probeer de wereld om mijn heen ervan te overtuigen dat dat toch echt de beste manier van zijn is. Een onwaarachtige (re-)actie natuurlijk, ik kan mijn energie beter steken in het zelf in vrede zijn met mijn niet-weten. En dát dan in de wereld zetten.

Bewust zijn tot verschillen oplossen

Weer een stapje verder in de bewustzijnsgroei op dit gebied. En net als met alle persoonlijke ontwikkeling weet ik wat me nu te doen staat. Deze zelfveroordeling bewust en liefdevol aanschouwen en de ruimte geven. Niet wegduwen en er niet in mee gaan. Hiermee – weet ik inmiddels uit ervaring – zal een verschuiving gaan plaatsvinden. Net zo lang aanschouwen tot ik zonder enig innerlijk conflict de ‘weters’ en ‘niet-weters’ dezelfde ruimte kan geven. En hen dus niet meer als ‘verschillend’ ervaar. En daarmee neemt de harmonie in mijzelf toe en zal de harmonie om mij heen toenemen. Wat is het toch eigenlijk eenvoudig als je je eenmaal bewust bent van iets!
🙂

4 gedachten over “Overtuigingsvol overtuigingsvrij”

  1. Ook het niet-weten is weten. En als je denkt te weten, weet je niets. Dat is mens-zijn. Heerlijk en tegelijkertijd ongemakkelijk. Hoe fijn zou het zijn om te weten wat je weet, denk te weten, en hier je rust in te vinden. Of zou de automatische leercurve die elke mens heeft dan vervlakken. Het is een mogelijkheid. Ik weet het niet.

    Prachtige open en kwetsbare blog. Compliment!

  2. Prachtig blog waarin je je kwetsbaar opstelt en daarmee getuigt van de noodzaak tot zelfreflectie, zelfonderzoek om inzichten te verkrijgen.
    Het grootste goed voor mij is: Het “niet weten” van essentiele levensbeschouwelijke zaken en de levenslange zoektocht naar “het weten” daaromtrent. Dat vereist een open attitude in rust en dat is al een doel op zichzelf en daarmee het leven zelf.

Reacties zijn gesloten.